جراحی ارتوپدی

جراحی تعویض مفصل لگن

جراحی ارتوپدی تعویض مفصل لگن زمانی انجام می‌شود که مفصل لگن به دلایلی مانند آرتروز پیشرفته، مرگ استخوان به دلیل اختلال خونرسانی، شکستگی پیچیده گردن استخوان ران در سالمندان، یا آرتریت التهابی (مثل روماتوئید) به شدت تخریب شده باشد و بیمار با وجود درمان‌های غیرجراحی، همچنان از درد شدید و مداوم (به ویژه هنگام راه رفتن یا نشستن)، خشکی مفصل، لنگش، کاهش دامنه حرکتی و ناتوانی در انجام فعالیت‌های روزانه (مانند سوار شدن به ماشین یا پوشیدن کفش) رنج ببرد. بیماری اصلی که منجر به تعویض مفصل می‌شود، آرتروز لگن است؛ یعنی ساییدگی و از بین رفتن غضروف مفصلی که باعث تماس استخوان به استخوان، تشکیل خارهای استخوانی و تغییر شکل مفصل می‌گردد.

علل اصلی شامل افزایش سن (شایع‌ترین عامل)، عوامل ژنتیکی، ناهنجاری‌های مادرزادی، آسیب‌های قبلی (شکستگی یا دررفتگی)، مرگ استخوانی ناشی از مصرف طولانی داروهای کورتیکواستروئید یا الکل، و چاقی (که فشار زیادی روی مفصل وارد می‌کند). آمار نشان می‌دهد که آرتروز لگن در افراد میانسال و مسن شایع است و سالانه صدها هزار عمل تعویض مفصل لگن در جهان انجام می‌شود

بیماران مبتلا به آرتروز لگن، به ویژه در مراحل خفیف تا متوسط، می‌توانند بدون جراحی علائم خود را کنترل کنند. فیزیوتراپی با تمرینات تقویت عضلات اطراف لگن و اصلاح راه رفتن، نقش مهمی در کاهش درد دارد. کاهش وزن در افراد چاق فشار روی مفصل را به میزان قابل توجهی کم می‌کند. داروهای ضدالتهاب و مسکن (مانند ایبوپروفن یا استامینوفن) به کنترل درد کمک می‌کنند. تزریق داخل مفصلی کورتیکواستروئید می‌تواند التهاب و درد را برای چند هفته تا چند ماه کاهش دهد. استفاده از وسایل کمکی مانند عصا یا واکر وزن وارد بر مفصل را کاهش می‌دهد. این روش‌ها تنها علائم را کنترل کرده و روند تخریب غضروف را متوقف نمی‌کنند، اما می‌توانند برای سالیان طولانی نیاز به جراحی را به تاخیر بیندازند.

هدف اصلی جراحی، برداشتن سطوح مفصلی تخریب شده و جایگزینی آن با پروتزهای مصنوعی (از جنس فلز، پلی‌اتیلن و سرامیک) برای بازگرداندن دامنه حرکتی بدون درد، اصلاح ناهنجاری و بهبود کیفیت زندگی است. در این عمل، سر تخریب شده استخوان ران برداشته شده و یک ساقه فلزی با سر مصنوعی در کانال استخوان ران جایگذاری می‌شود.

همچنین حفره لگن با کاپ فلزی و لاینر پلی‌اتیلنی یا سرامیکی بازسازی می‌گردد. فواید جراحی: حذف کامل درد در اکثر بیماران، بازگشت توانایی راه رفتن مستقل، اصلاح کوتاهی و لنگش پا، و پیشگیری از عوارض ناشی از بی‌حرکتی در سالمندان (مانند زخم بستر و لخته خون). طول عمر پروتزهای مدرن معمولا چندین دهه است. لازم به ذکر است که موفقیت جراحی وابسته به تجهیزات پیشرفته است.

جراحی تعویض مفصل زانو

جراحی ارتوپدی تعویض مفصل زانو زمانی انجام می‌شود که مفصل زانو به دلیل آرتروز شدید، آرتریت روماتوئید، آسیب‌های قدیمی یا مرگ استخوانی به قدری تخریب شده باشد که غضروف مفصل کاملا از بین رفته و استخوان به استخوان برخورد کند. در این حالت بیمار درد شدید و مداومی دارد (حتی هنگام استراحت یا شب)، زانو خشک و ورم کرده، شکل آن تغییر یافته (پرانتزی یا ضربدری می‌شود)، قادر به صاف یا خم کردن کامل زانو نیست و نمی‌تواند کارهای روزمره مثل راه رفتن چند دقیقه را انجام دهد؛ آن هم زمانی که درمان‌های غیرجراحی حداقل به مدت شش ماه جواب نداده باشند.

بیماری اصلی آرتروز زانو است یعنی ساییده شدن غضروف روی استخوان ران، درشت نی و کشکک. علل اصلی شامل افزایش سن (که در افراد میانسال و مسن بسیار شایع است)، چاقی (چون هر کیلو وزن اضافی فشار زیادی به زانو وارد می‌کند)، عوامل ژنتیکی، ضربات قبلی (مانند پارگی رباط یا منیسک که سال‌ها بعد باعث آرتروز می‌شود) و بیماری‌های التهابی مانند روماتوئید است. آمار نشان می‌دهد آرتروز زانو یکی از علل اصلی ناتوانی در جهان است و سالانه صدها هزار عمل تعویض زانو انجام می‌شود.

بیماران مبتلا به آرتروز خفیف تا متوسط زانو می‌توانند بدون جراحی علائم خود را کنترل کنند. فیزیوتراپی با تقویت عضلات اطراف زانو و اصلاح نحوه راه رفتن، خط اول درمان است. کاهش وزن (مخصوصا در افراد چاق) به طور چشمگیری درد و التهاب را کم می‌کند. داروهای ضدالتهاب و مسکن (مانند ایبوپروفن یا استامینوفن) برای کنترل درد استفاده می‌شوند. تزریق کورتیکواستروئید هر چند ماه یکبار می‌تواند التهاب و درد را برای هفته‌ها تا ماه‌ها کاهش دهد. تزریق اسید هیالورونیک (روان‌کننده مفصل) در بسیاری از بیماران تسکین متوسط تا خوب ایجاد می‌کند. آب درمانی (ورزش در استخر گرم) با کاهش وزن و مقاومت آب، درد را کم کرده و حرکت را آسان‌تر می‌کند. زانوبند مخصوص و کفی طبی نیز گاهی مفیدند. این روش‌ها پیشرفت آرتروز را متوقف نمی‌کنند، در مراحل پیشرفته اثر محدودی دارند و فقط جراحی درمان قطعی است.

هدف اصلی جراحی، برداشتن سطوح تخریب شده غضروف و استخوان و جایگزینی آن با اجزای فلزی و پلی‌اتیلنی برای حذف درد، اصلاح تغییر شکل زانو، بازگرداندن دامنه حرکتی و توانایی راه رفتن مستقل است. در این عمل، انتهای تخریب شده استخوان ران و درشت‌نی و همچنین پشت کشکک تراشیده شده و با پروتزهای مخصوص (با سیمان استخوانی یا بدون سیمان) جایگزین می‌شوند.

فواید جراحی: حذف کامل یا شدید کاهش درد در اکثر بیماران، صاف شدن زانوهای پرانتزی یا ضربدری، بازگشت به فعالیت‌های روزانه (راه رفتن بدون کمک، بالا رفتن از پله، شنا و دوچرخه سواری سبک)، و جلوگیری از عوارض ناشی از بی‌حرکتی در سالمندان (مانند ضعف عضلانی، زمین خوردن و افسردگی). طول عمر پروتزهای مدرن معمولا چندین دهه است.

جراحی آرتروسکوپی

جراحی ارتوپدی آرتروسکوپی زمانی استفاده می‌شود که بیمار دچار آسیب مفصل شانه، زانو، مچ پا، لگن یا مچ دست باشد که با روش‌های غیرتهاجمی (مثل ام‌آرآی) تایید شده و با درمان‌های غیرجراحی (مانند فیزیوتراپی و دارو) بهبود نیافته باشد. علائمی مانند درد هنگام حرکت مفصل، قفل شدن و گیر کردن مفصل، بی‌ثباتی، تورم مکرر و کاهش دامنه حرکتی نیاز به آرتروسکوپی را نشان می‌دهند.

بیماری‌های شایع قابل درمان با آرتروسکوپی عبارتند از: پارگی مینیسک زانو (یکی از شایع‌ترین آسیب‌های ورزشی)، پارگی رباط صلیبی قدامی (ACL)، ضایعات غضروفی، سندرم گیرافتادگی شانه، پارگی گروه عضلات چرخاننده شانه، و سندرم برخورد لگن. علل اصلی شامل ضربه (مانند پیچ خوردگی شدید یا افتادن)، حرکات تکراری در ورزشکاران، افزایش سن (که باعث فرسایش مینیسک و غضروف می‌شود) و ناهنجاری‌های مادرزادی است. آرتروسکوپی زانو و شانه از رایج‌ترین اعمال جراحی در جهان هستند.

بسیاری از آسیب‌های مفصلی را می‌توان بدون آرتروسکوپی و با روش‌های ساده ترمیم کرد. فیزیوتراپی با تقویت عضلات اطراف مفصل و بهبود تعادل، خط اول درمان است. داروهای ضدالتهاب و مسکن (مانند ایبوپروفن و استامینوفن) برای کنترل درد و التهاب موثر می‌باشند. تزریق کورتیکواستروئید در موارد التهاب حاد یا آرتروز خفیف مفید است. تزریق پلاسمای غنی از پلاکت (PRP) در برخی آسیب‌های غضروفی و تاندونی به عنوان روش بازساختی به کار می‌رود.

در پارگی‌های خفیف رباط و پارگی مینیسک در افراد مسن بدون علائم قفل شدگی، استراحت، یخ  و استفاده از بریس (نگهدارنده مفصل) توصیه می‌شود. کاهش وزن در افراد چاق فشار مفصل را به شدت کم می‌کند. در سندرم گیرافتادگی شانه، ورزش‌های کششی و تقویتی معمولا علائم را بکاهش می‌دهند.

نکته مهم: در پارگی‌های کامل رباط و مینیسک که مفصل را ناپایدار یا قفل کرده‌اند، روش‌های غیرجراحی موقتی هستند و جراحی ضروری است.

هدف آرتروسکوپی، مشاهده مستقیم داخل مفصل با یک دوربین باریک (آرتروسکوپ) از طریق برش‌های کوچک (۵-۱۰ میلی‌متر) و ترمیم یا برداشت بافت آسیب‌دیده بدون باز کردن کامل مفصل است. مزایای این روش کم‌تهاجمی نسبت به جراحی باز: درد کمتر پس از عمل، خطر کمتر عفونت و خونریزی، بهبودی سریع‌تر (چند هفته در مقابل چند ماه).

عمل‌های رایج شامل: برداشتن یا بخیه زدن مینیسک پاره شده، بازسازی رباط صلیبی قدامی با گرافت تاندون، ترمیم تاندون‌های پاره شده و ترمیم ضایعات غضروفی. فواید جراحی: جلوگیری از آرتروز زودرس (در پارگی مینیسک درمان‌نشده)، رفع قفل شدگی مفصل، بازگرداندن ثبات مفصل به ویژه در پارگی ACL، و بازگشت سریع به فعالیت‌های ورزشی و روزانه. امروزه با این تجهیزات و تکنیک‌های پیشرفته، عوارض (مانند تورم، عفونت سطحی و سفتی مفصل) کاهش و موفقیت در بازگشت به سطح فعالیت پیش از آسیب بسیار بالاست.

جراحی تروما

جراحی تروما زمانی انجام می‌شود که شکستگی یا آسیب بافت نرم به قدری شدید باشد که با روش‌های غیرجراحی (مثل آتل یا گچ) نتوان آن را ثابت کرد. نشانه‌های نیاز به جراحی عبارتند از: شکستگی باز (استخوان از پوست بیرون زده)، شکستگی جابجا شده یا خُرد شده، شکستگی داخل مفصلی، آسیب همراه با صدمه به عروق یا اعصاب، شکستگی ناپایدار ستون فقرات یا لگن و پارگی کامل تاندون‌ها یا رباط‌هایی که خودبه‌خود ترمیم نمی‌شوند (مانند تاندون آشیل یا رباط صلیبی زانو).

مشکل اصلی، شکستگی استخوان یا پارگی بافت نرم (رباط، تاندون، عضله) بر اثر نیروی بیش از حد تحمل بافت است. علل اصلی شامل تصادفات رانندگی، سقوط از بلندی، آسیب‌های ورزشی، زمین خوردن در سالمندان (به دلیل پوکی استخوان) و ضربات مستقیم است. این آسیب‌ها بسیار شایع‌اند و سالانه میلیون‌ها نفر را درگیر می‌کنند.

بسیاری از شکستگی‌ها و آسیب‌های بافت نرم را بدون جراحی می‌توان درمان کرد. در شکستگی‌های پایدار و بدون جابجایی، بی‌حرکتی با گچ یا آتل به مدت چند هفته همراه با استراحت و بالا نگه داشتن عضو، در بیشتر موارد منجر به جوش خوردن خوب می‌شود. جااندازی بسته (بدون برش) توسط پزشک متخصص می‌تواند شکستگی جابجا شده را سر جای خود برگرداند و سپس با گچ ثابت کرد. در پارگی‌های خفیف تا متوسط تاندون یا رباط، فیزیوتراپی، استراحت، یخ و داروهای ضدالتهاب به بهبودی کمک می‌کنند. در شکستگی‌های فشاری خفیف مهره‌ها (مثلا در پوکی استخوان)، استفاده از کرست ستون فقرات همراه با مکمل کلسیم و ویتامین D توصیه می‌شود. در پیچ خوردگی خفیف مچ پا، استراحت، یخ، کمپرس  و فیزیوتراپی معمولا کافی است.

نکته مهم: در شکستگی‌های ناپایدار یا با جابجایی شدید، عدم جراحی می‌تواند به بدجوش خوردن، ناجوش خوردن یا اختلال دائمی منجر شود.

هدف جراحی تروما، رفع فوری آسیب، بازگرداندن آناتومی طبیعی، تثبیت قطعات برای جوش خوردن، ترمیم بافت‌های پاره شده و پیشگیری از ناتوانی دائمی است. روش‌های رایج شامل: ثابت کردن شکستگی با پلاک و پیچ، استفاده از فیکساتور خارجی (در شکستگی‌های باز یا له شدگی)، کانال گذاری به کمک میله در داخل استخوان و ترمیم تاندون و رباط با بخیه یا گرافت.

فواید جراحی: نجات زندگی و حفظ اندام، بازگرداندن عملکرد طبیعی مفصل، کاهش درد و مدت بستری، و پیشگیری از عوارضی مانند کوتاهی اندام یا بدجوش خوردن. تجهیزات نوین، عوارضی مانند عفونت عمقی و عدم جوش خوردن در شکستگی‌های بسته بسیار نادر و در شکستگی‌های باز (با مراقبت دقیق) نیز به میزان قابل توجهی کاهش یافته و نرخ جوش خوردن موفق بسیار بالاست.

جراحی‌های اصلاحی و بازسازی(استئوتومی‌ها)

جراحی ارتوپدی استئوتومی (Osteotomy) یعنی برش دقیق و برنامه‌ریزی شده استخوان برای تغییر راستا، طول یا زاویه آن. این جراحی در شرایطی مانند ناهنجاری‌های مادرزادی، بدشکلی‌های اکتسابی ناشی از جوش خوردن نامناسب شکستگی (Malunion) یا جوش نخوردن (Nonunion)، و آرتروز یک طرفه زانو (زانوی پرانتزی یا ضربدری) ضرورت پیدا می‌کند. در آرتروز یک طرفه، جراح با کوتاه کردن سمت سالم، محور وزن را به سمت غضروف سالم منتقل می‌کند.

همچنین در مواردی مانند ناهنجاری‌های تکاملی مفصل لگن، انحنای غیرطبیعی استخوان‌های ساق در کودکان، کوتاهی اندام ناشی از ضربه، و عدم تعادل عضلانی (مثلا چرخش بیش از حد داخلی استخوان ران) نیز از استئوتومی برای بازگرداندن راستای طبیعی مفصل استفاده می‌شود. اگر جراحی انجام نشود، این مشکلات به آرتروز زودرس، لنگش دائمی، درد مزمن و کاهش شدید کیفیت زندگی منجر خواهند شد.

اهمیت استئوتومی در این است که با اصلاح محور مکانیکی مفصل، می‌تواند پیشرفت آرتروز را متوقف کند، زاویه انحنای استخوان را به حالت طبیعی بازگرداند و از انجام آرتروپلاستی (تعویض کامل مفصل) جلوگیری نماید.

نحوه انجام جراحی به این صورت است: جراح ابتدا بر اساس رادیوگرافی‌های وزن‌دهی و نرم‌افزارهای کامپیوتری یک برنامه دقیق طراحی می‌کند. سپس از طریق برش پوست، استخوان مورد نظر را در محل مشخص شده با اره مخصوص (اغلب اره سیمی یا اره نوسانی) برش می‌دهد. پس از آن، قطعات استخوانی را حول محور داخلی یا خارجی می‌چرخاند، لغزش می‌دهد (برای کوتاه یا بلند کردن)، یا بخشی از آن برمی‌دارد تا زاویه اصلاح شود. وقتی راستای مطلوب به دست آمد، قطعات استخوانی را با صفحات و پیچ‌های زاویه ثابت (Locking Plates)، استپلرهای فشاری یا فیکساتور خارجی (External Fixator) تثبیت می‌کند.

در برخی موارد (مثلا کوتاهی اندام) از فیکساتور حلقوی ایلیزاروف (Ilizarov Ring Fixator) برای کشش تدریجی استخوان استفاده می‌شود. تکنیک‌های جدید مانند استئوتومی هدایت شونده با ناوبری کامپیوتری (Computer‑Navigated Osteotomy) و استئوتومی با لیزر و راهنماهای سه‌بعدی چاپی (3D‑Printed Patient‑Specific Guides) دقت بالای ۹۵ درصد را ممکن ساخته‌اند.

پس از جراحی، معمولا بی‌حرکتی نسبی با آتل یا بریس و سپس فیزیوتراپی شروع می‌شود. برای بخیه زدن لایه‌های بافت نرم، از نخ‌های قابل جذب (Absorbable) برای لایه‌های عمقی و نخ‌های غیرقابل جذب (Non‑absorbable) برای پوست استفاده می‌گردد.

شکل 1- فیکساتور حلقوی ایلیزاروف

در بیمارانی که به دلیل شرایط جسمانی نامناسب (نارسایی شدید قلبی، ریوی یا انعقادی)، پوکی استخوان شدید، عفونت فعال، یا خطر بالای بیهوشی نمی‌توانند جراحی شوند، روش‌های غیرجراحی زیر به عنوان جایگزین به کار می‌روند:

• فیزیوتراپی و تمرینات اصلاحی با بیوفیدبک برای تقویت عضلات.
• بریس‌ها و ارتزهای ضد انحنا (Orthoses) مانند زانوبند تخلیه‌کننده بار (Unloader Brace) در زانوی پرانتزی یک طرفه که فشار را از سمت درگیر برمی‌دارد.
• تزریق کورتیکواستروئید داخل مفصلی یا هیالورونیک اسید برای کاهش درد و التهاب در آرتروز ثانویه ناشی از بد راستایی.
• مدیریت دارویی درد با داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی (NSAIDs) و استامینوفن، همراه با کنترل وزن.
• فعالیت‌های کم‌بار مفصل (آب درمانی، دوچرخه ثابت) و پرهیز از ورزش‌های پرشی.
• در موارد کوتاهی اندام، کفش طبی با بلندی متفاوت (پاشنه بلند در یک سمت) می‌تواند لنگش آناتومیک را جبران کند.

باید توجه داشت که همه این روش‌ها فقط علامتی و کندکننده پیشرفت هستند و نمی‌توانند جایگزین اصلاح واقعی محور استخوان با جراحی شوند.

جراحی‌ ارتوپدی کودکان

جراحی ارتوپدی کودکان (Pediatric Orthopedic Surgery) برای اصلاح مشکلات مادرزادی، رشدی، تروماتیک و عصبی-عضلانی سیستم اسکلتی-عضلانی (Musculoskeletal System) انجام می‌شود. در صورت عدم جراحی، عوارضی مانند لنگش دائمی، آرتروز زودرس، نکروز استخوان و ناتوانی در راه رفتن رخ می‌دهد. شایع‌ترین بیماری‌ها و دلایل جراحی به صورت خلاصه:

• پای چماقی (کلاب‌فوت Congenital Clubfoot):

ناهنجاری مادرزادی که در آن پا به داخل و پایین می‌چرخد. در ۲۰-۳۰٪ موارد پس از گچ پونستی، نیاز به تنوتومی از راه پوست آشیل (Percutaneous Achilles Tenotomy) دارند.

• دیسپلازی رشدی لگن (DDH – Developmental Dysplasia of the Hip):

عدم رشد طبیعی حفره لگن که منجر به دررفتگی سر استخوان ران می‌شود. در ۱-۲ تولد از ۱۰۰۰ تولد، اگر بریس پاولیک (Pavlik Harness) پاسخ ندهد، نیاز به جااندازی باز (Open Reduction) و استئوتومی لگن (Pelvic Osteotomy) دارد.

• فلج مغزی اسپاستیک (Spastic Cerebral Palsy):

سفتی عضلات (اسپاستیسیتی) که منجر به کوتاهی تاندون آشیل، خمیدگی زانو و دررفتگی لگن می‌شود.

• اپی فیزیولیز سر استخوان ران (SCFE – Slipped Capital Femoral Epiphysis):

لغزش صفحه رشد ران در نوجوانان چاق. حدود ۱۰ مورد در ۱۰۰,۰۰۰ نوجوان، نیاز به تثبیت با یک پیچ دارد.

• In-situ Screw Fixation
• بیماری پرتس (Perthes Disease):

نکروز آواسکولار سر استخوان ران در کودکان ۴-۸ ساله. در موارد پیشرفته نیاز به استئوتومی چرخشی ران دارد.

• کیست استخوانی ساده (Unicameral Bone Cyst):

 حفره پر از مایع در استخوان که ۶۰-۸۰٪ موارد با شکستگی پاتولوژیک همراه است و نیاز به کورتاژ (Curettage) و پیوند استخوان (Bone Grafting) دارد.

نحوه انجام جراحی‌ها بسته به بیماری متفاوت است و همه تحت بیهوشی عمومی انجام می‌شوند. برای پای چماقی، روش استاندارد تنوتومی از راه پوست آشیل است: در سن ۶-۱۰ هفتگی، جراح یک برش ۲ میلی‌متری پشت پاشنه ایجاد کرده و تاندون آشیل را با تیغه می‌برد تا پا به سمت بالا خم شود. برای دیسپلازی لگن، جراحی جااندازی باز همراه با استئوتومی استابولوم (برش استخوان لگن و چرخاندن حفره مفصل) و تثبیت با پلاک و پیچ تیتانیومی انجام می‌شود.

برای فلج مغزی، جراحی چندسطحی تک‌حضوره طی ۴-۸ ساعت شامل طولانی کردن تاندون‌ها (آشیل، همسترینگ) و استئوتومی چرخشی استخوان ران و تیبیا است. برای SCFE، جراح تحت هدایت فلوروسکوپی  یک پیچ فلزی را از خارج ران به صفحه رشد می‌زند تا لغزش متوقف شود. برای کیست استخوانی، جراحی کورتاژ (تراشیدن دیواره کیست) و پیوند استخوان (معمولا از لگن کودک) انجام می‌شود.

در مواردی که جراحی میسر نباشد (سن پایین، بیماری زمینه‌ای شدید، یا تمایل خانواده)، روش‌های جایگزین زیر به کار می‌روند:

• پای چماقی: گچ‌گیری سریال پونستی (Serial Ponseti Casting) برای ۴-۶ هفته (۷۰-۸۰٪ موارد بدون جراحی بهبود می‌یابند) سپس بریس نگهدارنده پا (Foot Abduction Brace) برای ۳-۴ سال.
• دیسپلازی لگن (DDH) در نوزادان زیر ۶ ماه: بریس بازکننده پاولیک (Pavlik Harness) که پاها را در حالت قورباغه نگه می‌دارد (۸۵-۹۰٪ موفقیت).
• فلج مغزی اسپاستیک: تزریق سم بوتولینوم (بوتاکس) به عضلات سفت (تاندون آشیل، همسترینگ) هر ۳-۶ ماه. همچنین گچ‌گیری سریال برای شل کردن تدریجی مفاصل.
• اسکولیوز نوجوانی: بریس ضد انحنا (Anti-scoliosis Brace) برای انحنای ۲۰-۴۰ درجه، و تمرینات شروت (Schroth Physiotherapy) برای موارد خفیف‌تر.
• اپی فیزیولیز خفیف SCFE درجه ۱: ممنوعیت تحمل وزن (Non-weight bearing) با عصا به مدت ۶ هفته.
• کیست استخوانی ساده: تزریق کورتیکواستروئید داخل کیست (متیل‌پردنیزولون) در ۲-۳ نوبت ماهانه (۶۰-۸۰٪ موفقیت). یا تزریق پیوند مغز استخوان اتولوگ.
• شکستگی‌های پایدار بدون جابجایی: گچ‌گیری (Casting) یا آتل (Splinting) به مدت ۴-۸ هفته.
• بیماری پرتس در مراحل اولیه: بریس بازکننده لگن (Petrie Casting) و محدودیت تحمل وزن.

• همه موارد: نظارت دوره‌ای (Regular Follow-up) با رادیوگرافی هر ۳-۶ ماه برای ارزیابی پیشرفت و تصمیم به جراحی در صورت لزوم.

جراحی شانه (open rotator cuff)

جراحی باز شانه یک روش سنتی، تهاجمی‌تر اما بسیار موثر برای ترمیم آسیب‌های شدید و پیچیده شانه، به ویژه پارگی تاندون‌های روتاتور کاف (Rotator Cuff، گروه چهار عضله و تاندون که شانه را تثبیت و حرکت می‌دهد) است. این جراحی زمانی ضرورت پیدا می‌کند که پارگی بسیار بزرگ (یعنی بزرگ‌تر از ۵ سانتی‌متر یا درگیر شدن بیش از دو تاندون) باشد، تاندون به طور کامل از محل اتصال خود روی استخوان بازو جدا شده باشد، یا روش‌های کم‌تهاجمی مانند آرتروسکوپی (Arthroscopy، جراحی با دوربین از طریق برش‌های کوچک) پاسخگو نباشند.

همچنین در مواردی که آسیب به مرور زمان ایجاد شده باشد و زندگی روزمره بیمار را با درد مزمن، ضعف شدید و ناتوانی در بالا بردن بازو مختل کند، جراحی باز به عنوان گزینه اصلی درمان توصیه می‌شود. اگر جراحی انجام نشود، این آسیب‌ها می‌توانند به آرتروز شانه (Osteoarthritis، ساییدگی و تخریب غضروف مفصل) و ناتوانی دائمی در حرکت شانه منجر شوند.

این جراحی در اتاق عمل و تحت بی‌هوشی عمومی (بی‌هوشی کامل) یا بی‌حسی منطقه‌ای (بی‌حسی بازو و گردن) انجام می‌شود. جراح ابتدا یک برش نسبتا بزرگ (معمولا حدود ۵ سانتی‌متر یا بیشتر) روی شانه ایجاد کرده و پس از عبور از بافت‌های سطحی، عضله بزرگ دلتوئید (Deltoid، عضله سهمی شکل روی شانه) را به آرامی کنار می‌زند تا دید مستقیم و کاملی به محل پارگی داشته باشد.

هدف اصلی، چسباندن مجدد تاندون پاره شده به محل اتصال اصلی خود روی استخوان بازو است. برای این کار، جراح از انکرهای بخیه (Suture Anchors، پیچ‌های کوچک تیتانیومی یا پلیمری با نخ متصل که در استخوان کاشته می‌شوند.) استفاده می‌کند؛ این انکرها با دقت به داخل استخوان کوبیده شده و نخ‌های محکم متصل به آن‌ها تاندون را به استخوان می‌دوزند. در صورت وجود خار استخوانی (خار زیر کتفی، Subacromial Spur) که باعث گیر افتادن تاندون و درد هنگام حرکت بازو می‌شود، جراح طی یک فرآیند به نام آکرومیوپلاستی (Acromioplasty، تراشیدن و صاف کردن سطح زیرین استخوان.) آن را صاف می‌کند تا فضای بیشتری برای حرکت تاندون ایجاد شود. پس از اتمام بخیه‌ها و تثبیت تاندون، لایه‌های بخیه می‌شوند و بازو در آتل مخصوص قرار می‌گیرد.

برای بیمارانی که به دلیل شرایط جسمانی نامناسب (مانند بیماری شدید قلبی-ریوی، اختلالات انعقادی، یا دیابت کنترل نشده)، سن بالا، یا تمایل شخصی نمی‌توانند جراحی را تحمل کنند، گزینه‌های غیرجراحی متعددی وجود دارد که عمدتا بر مدیریت درد و حفظ عملکرد متمرکز هستند:

• فیزیوتراپی (Physiotherapy):

یکی از اصلی‌ترین گزینه‌ها است. تمرینات تقویتی مخصوص عضلات چرخاننده شانه و کششی روزانه می‌تواند عضلات اطراف را تقویت کرده و تا حدی بی‌ثباتی ناشی از پارگی را جبران کند. فیزیوتراپی همچنین به حفظ دامنه حرکتی و جلوگیری از خشکی مفصل کمک می‌کند.

• تزریق‌های درمانی:

تزریق کورتیکواستروئید (Corticosteroid، داروی ضدالتهاب قوی) به داخل فضای زیر کتفی می‌تواند التهاب حاد و درد را برای چند هفته تا چند ماه کاهش دهد. همچنین پلاسمای غنی از پلاکت  که از خون خود بیمار تهیه می‌شود، حاوی فاکتورهای رشد است و برای تحریک ترمیم سلولی و کاهش درد مزمن تاندون به کار می‌رود، هرچند اثربخشی آن هنوز در حال بررسی است.

• روش‌های تسکینی حمایتی:

اصلاح سبک زندگی (اجتناب از بلند کردن اجسام سنگین و حرکات بالای سر)، استفاده از مسکن‌های خوراکی مانند استامینوفن، ایبوپروفن، کمپرس سرد (Ice Pack) برای کاهش تورم پس از فعالیت، و استراحت نسبی به کنترل علائم کمک می‌کنند. همچنین در موارد درد مزمن، تحریک عصبی الکتریکی از راه پوست (TENS) و اولتراسوند درمانی نیز گاهی به کار می‌روند.

تمام این روش‌های غیرجراحی درمان قطعی نیستند و نمی‌توانند تاندون پاره شده را به استخوان بچسبانند، اما می‌توانند کیفیت زندگی بیمار را تا حد قابل قبولی بهبود بخشند و پیشرفت آسیب را به تاخیر بیندازند.