⏱️ زمان مطالعه: 6 دقیقه
پانسمان بخیه جراحی و تعویض محل بخیه جراحی از مراحل اساسی و اولیه در روند بهبودی پس از عمل بهشمار میرود، زیرا که با محافظت از ناحیه برش، جذب ترشحات، و ایجاد محیطی مناسب برای شکلگیری بافت جدید، احتمال بروز عفونت را کاهش داده و سرعت ترمیم زخم را افزایش میدهد.
مراحل پانسمان بخیه جراحی
پیش از پرداختن به مراحل پانسمان بخیه جراحی و تعویض آن، توجه به چند نکته کلی ضروری است:
پس از جراحی، ناحیه بخیه یا برش باید روزانه یا طبق دستور پزشک بررسی شود تا در صورت مشاهده علائمی مانند قرمزی، تورم، افزایش ترشحات، درد غیرعادی، بوی ناخوشایند یا بازشدن بخیه، به پزشک اطلاع داده شود.
شستن دقیق دستها پیش از هرگونه تماس با زخم، اقدامی حیاتی در پیشگیری از عفونت است.
همچنین باید از پوشیدن لباسهای تنگ یا انجام فعالیتهایی که موجب فشار یا تماس مستقیم با محل بخیه میشوند خودداری کرد.
در نهایت، تا زمانی که پزشک اجازه نداده، پانسمان باید خشک و تمیز نگه داشته شود و در صورت خیس شدن یا آلودگی، بلافاصله تعویض گردد. در ادامه مراحل تعویض پانسمان آورده شده است:
آماده سازی
برای انجام تعویض پانسمان، ابتدا محیطی تمیز، آرام و دارای نور کافی را انتخاب کرده و وسایل مورد نیاز مانند گاز استریل، چسب یا نوار جراحی، قیچی تمیز و ظرف مخصوص ضایعات را آماده کنید. سپس دستان خود را به مدت حدود ۲۰ ثانیه با آب و صابون بشویید و پس از خشک کردن، دستکش یکبار مصرف بپوشید. همچنین، ظرف یا کیسهای مجزا برای دور ریختن پانسمان و مواد آلوده قبلی در نظر بگیرید تا فرایند بهصورت بهداشتی و ایمن انجام شود.
برداشتن پانسمان قدیمی
چسب یا نوار پانسمان را بهآرامی و با کشیدن ملایم از لبهها به سمت بالا و دور از محل بخیه جدا کنید تا به پوست یا زخم آسیب نرسد. پانسمان برداشتهشده را درون یک کیسه پلاستیکی قرار دهید و دستکشهای استفادهشده را نیز در همان کیسه بیندازید. پس از اتمام این مرحله، دستکشها را خارج کرده و دستان خود را دوباره با آب و صابون شستوشو دهید تا بهداشت بهطور کامل رعایت شود.
تمیز کردن محل بخیه
پس از پوشیدن دستکش تمیز، محل بخیه و پوست اطراف آن را با آب بهآرامی شستوشو دهید. هنگام تمیز کردن، از وارد کردن فشار زیاد یا مالش شدید خودداری کرده و ابتدا ناحیه مرکزی بخیه را پاک کنید، سپس به سمت اطراف حرکت کنید. پس از اتمام شستوشو، پوست را با گاز یا حوله تمیز، بهصورت ضربهای و بدون مالش، خشک نمایید تا رطوبت کاملا گرفته شود. در صورت وجود پوسته یا خون خشکشده در اطراف برش، میتوان آن را با گاز مرطوب و با دقت پاک کرد.
قرار دادن پانسمان جدید
پس از اتمام تمیز کردن محل بخیه، دستان خود را دوباره با آب و صابون بشویید و دستکش تمیز دیگری بپوشید. بسته پانسمان جدید را با دقت باز کنید و توجه داشته باشید که بخش داخلی پانسمان، یعنی سطحی که با زخم تماس پیدا میکند، به هیچ عنوان لمس نشود تا از انتقال آلودگی جلوگیری گردد. در صورت تجویز پزشک، میتوانید پیش از قرار دادن پانسمان، لایهای بسیار نازک از پماد آنتیبیوتیک روی محل بخیه بمالید تا از بروز عفونت و خشکی زخم پیشگیری شود.
سپس پانسمان را طوری روی بخیه قرار دهید که قسمت مرکزی به طور دقیق روی ناحیه بخیه شده، باشد. چسب یا نوار پانسمان را از چهار طرف یا به شکل مناسب به پوست اطراف بچسبانید تا پانسمان در جای خود ثابت بماند و از حرکت یا باز شدن آن جلوگیری شود. پس از اتمام کار، دستکشها را درآورده و در کیسه زباله بیندازید.
ضرورت مراجعه به پزشک
- درد یا حساسیت محل بخیه: اگر درد یا حساسیت در ناحیه بخیه بهطور ناگهانی یا بیش از حد معمول افزایش یابد، میتواند نشانهای از التهاب یا عفونت باشد. در چنین شرایطی، باید هرچه سریعتر با پزشک مشورت شود.
- قرمزی یا تورم غیرعادی: قرمز شدن، گرم شدن یا متورم شدن غیرعادی اطراف برش ممکن است نشاندهنده شروع عفونت باشد. لازم است این تغییرات بررسی و در صورت لزوم درمان شوند.
- ترشحات زیاد یا بدبو: اگر ترشحات از محل زخم افزایش یافته، تغییر رنگ داده یا بوی ناخوشایندی پیدا کردهاند، احتمال آلودگی یا عفونت وجود دارد. در این حالت باید پانسمان تعویض و وضعیت توسط پزشک ارزیابی شود.
- باز شدن بخیه یا جابهجایی پانسمان: در صورتی که پانسمان از محل زخم جدا شود یا بخیهها باز شوند، بهویژه در نواحی حساس مانند شکم ممکن است روند ترمیم مختل شود. در چنین مواقعی باید بهسرعت اقدامات محافظتی و درمانی انجام گیرد.
- تب یا احساس ناخوشی عمومی: بروز تب یا احساس ضعف و بیحالی میتواند نشانه گسترش عفونت در بدن باشد. این وضعیت نیازمند بررسی فوری پزشکی است.
چرا پانسمان بخیه جراحی مهم است؟
پانسمان یکی از عناصر کلیدی در مراقبتهای پس از جراحی است و نقشی حیاتی در محافظت، ترمیم و پیشگیری از عوارض دارد. نخستین و مهمترین وظیفه پانسمان، محافظت از محل برش جراحی است. این لایه محافظ مانند یک مانع فیزیکی عمل کرده و از نفوذ باکتریها، گرد و غبار و سایر آلودگیها به زخم جلوگیری میکند. در نتیجه، احتمال بروز عفونت کاهش یافته و محیطی ایمن برای ترمیم زخم فراهم میشود.
از سوی دیگر، پانسمان نقش مهمی در جذب ترشحات و تنظیم میزان رطوبت محل زخم دارد. پس از عمل جراحی، ممکن است در ناحیه برش ترشحات خونی یا التهابی دیده شود که در صورت باقی ماندن، میتواند باعث تحریک یا آسیب به پوست اطراف شود. پانسمان با جذب این ترشحات، به تمیزی و سلامت بافت اطراف کمک کرده و با ایجاد تعادل در میزان رطوبت، شرایط مطلوبی برای ترمیم سریعتر و بازسازی لایههای پوستی فراهم میکند.
علاوه بر این، پانسمان به تثبیت و محافظت مکانیکی از محل برش نیز کمک میکند. با پوشاندن بخیهها، مانع از حرکت بیش از حد یا کشش ناگهانی پوست در ناحیه جراحی میشود و از باز شدن بخیهها یا تاخیر در روند بهبود جلوگیری میکند. به همین دلیل انتخاب نوع مناسب پانسمان و نحوه صحیح استفاده از آن از اهمیت بالایی برخوردار است.
در نهایت، مراقبت درست از پانسمان میتواند احتمال بروز عوارض پس از جراحی مانند عفونت محل جراحی یا بازشدگی بخیهها (dehiscence) را بهطور قابلتوجهی کاهش دهد. این امر نهتنها موجب تسریع در روند بهبودی میشود، بلکه میتواند از افزایش هزینههای درمانی و طولانیشدن دوره نقاهت نیز پیشگیری کند.
